केवायसीतील तांत्रिक व प्रश्नरचनेतील गोंधळामुळे लाडकी बहीण योजनेतील हजारो महिला अपात्र; शासनाकडे पुन्हा संधी देण्याची जोरदार मागणी

बातमी केअर/ महाराष्ट्र

राज्य सरकारची महत्वाकांक्षी लाडकी बहीण योजना ही आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल महिलांना आधार देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेमुळे अनेक महिलांना दिलासा मिळाला असला, तरी अलीकडे राबवण्यात आलेल्या केवायसी (KYC) प्रक्रियेमुळे मोठ्या प्रमाणावर गरजू महिला अपात्र ठरल्याने राज्यभरात तीव्र असंतोष व्यक्त केला जात आहे. विशेष म्हणजे, या अपात्रतेमागे महिलांची चूक नसून तांत्रिक अडचणी, ओटीपी समस्या आणि गोंधळात टाकणारी प्रश्नरचना कारणीभूत ठरल्याचा आरोप महिलांकडून करण्यात येत आहे.
लाडकी बहीण योजनेचा उद्देशच धोक्यात
लाडकी बहीण योजनेचा मूळ उद्देश म्हणजे गरजू, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल महिलांना थेट आर्थिक मदत देणे. मात्र केवायसी प्रक्रियेत निर्माण झालेल्या अडचणींमुळे ह्याच खऱ्या गरजू महिलांना लाभापासून वंचित राहावे लागत आहे. अनेक महिलांनी योजनेत आधी लाभ घेतला असतानाही, केवायसीमधील छोट्या चुका किंवा तांत्रिक अडचणींमुळे त्यांना थेट अपात्र ठरवण्यात आले.
“होय-नाही” प्रश्नांमुळे महिलांचा गोंधळ
केवायसी प्रक्रियेदरम्यान विचारण्यात आलेले प्रश्न आणि त्यासाठी दिलेले “होय / नाही” असे पर्याय अत्यंत गोंधळात टाकणारे असल्याची तक्रार महिलांनी केली आहे. अनेक प्रश्न एकसारखे वाटणारे, गुंतागुंतीच्या भाषेत मांडलेले होते. त्यामुळे विशेषतः ग्रामीण भागातील, अल्पशिक्षित आणि डिजिटल प्रक्रियांशी कमी ओळख असलेल्या महिलांकडून चुकीचा पर्याय निवडला गेला.
या चुकीच्या निवडीमुळे महिलांची केवायसी प्रक्रिया चुकीची ठरली आणि त्यांना लाडकी बहीण योजनेतून थेट अपात्र करण्यात आले. “होय की नाही” यामधील संभ्रमामुळे हजारो महिलांचे नुकसान झाल्याचे स्पष्ट होत आहे.
ओटीपी न आल्यामुळे केवायसी अपूर्ण
केवायसी प्रक्रियेत मोबाईलवर ओटीपी (OTP) न येणे ही मोठी अडचण ठरली. नेटवर्क समस्या, आधारशी लिंक नसलेला मोबाईल नंबर, जुना किंवा बंद नंबर, तसेच वारंवार ओटीपी मागविल्यामुळे अनेक महिलांना ओटीपीच मिळाला नाही. परिणामी, केवायसी प्रक्रिया अर्धवट राहिली.
ओटीपी न आल्यामुळे केवायसी पूर्ण न झालेल्या महिलांनाही कोणतीही अतिरिक्त संधी न देता अपात्र ठरवण्यात आले, हे अत्यंत अन्यायकारक असल्याचे महिला संघटनांचे म्हणणे आहे. तांत्रिक अडचणी ही महिलांची चूक नसताना त्याचा फटका थेट लाडकी बहीण योजनेच्या लाभावर बसला आहे.
“चूक आमची नाही, पण अपात्र आम्हीच”
अनेक महिलांनी सांगितले की, त्यांनी केवायसी करण्याचा पूर्ण प्रयत्न केला. सेवा केंद्रांवर रांगा लावल्या, वेळ आणि पैसे खर्च केले. मात्र प्रश्नांची गुंतागुंत, चुकीचा पर्याय निवडला जाणे आणि ओटीपी न मिळणे यामुळे प्रक्रिया पूर्ण होऊ शकली नाही. “चूक आमची नसताना आम्हाला लाडकी बहीण योजनेतून अपात्र ठरवले गेले,” अशी तीव्र भावना महिलांमध्ये आहे.
सोशल मीडियातून हक्काचा आवाज
या अन्यायाविरोधात आता महिलांनी आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांनी सोशल मीडियाच्या माध्यमातून आवाज उठवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
“तुमच्या हक्कासाठी आम्ही सोशल मीडियाद्वारे आवाज उठवणार आहोत. हा आवाज महिला व बालविकास कार्यालयापर्यंत पोहोचणार आहे,” असा निर्धार व्यक्त करण्यात येत आहे. या विषयावर बातम्या तयार करून त्या मोठ्या प्रमाणावर शेअर करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
अदिती ताई तटकरे यांच्याकडे अपेक्षा
महिला व बालविकास मंत्री अदिती ताई तटकरे यांनी या प्रकरणात वैयक्तिक लक्ष घालून हस्तक्षेप करावा, अशी मागणी लाडक्या बहिणींकडून होत आहे. केवायसी दुरुस्तीसाठी एक विशेष संधी दिल्यास हजारो महिलांचे नुकसान टळू शकते, असे महिला संघटनांचे म्हणणे आहे.
शासनाकडे प्रमुख मागण्या
महिलांनी शासनाकडे पुढील ठोस मागण्या मांडल्या आहेत —
लाडकी बहीण योजनेतील अपात्र महिलांसाठी केवायसी दुरुस्तीची विशेष मुदत द्यावी
“होय / नाही” प्रश्नांची सोप्या भाषेत पुनर्रचना करावी
ओटीपी न मिळणाऱ्यांसाठी पर्यायी पडताळणी व्यवस्था सुरू करावी
ग्रामीण भागात विशेष केवायसी मोहीम राबवावी
चुकीमुळे अपात्र ठरवलेल्या महिलांना पुनरअर्जाची संधी द्यावी

एक संधी द्या हीच मागणी बहिणींची